Jo Koster, Erfje met bloeiende vruchtboom (1916), part. coll.
In Museum Gouda was het afgelopen half jaar een fraaie overzichtstentoonstelling te zien van het werk van Jo Koster (1868-1944). Het museum prijst haar aan als ‘eigenzinnig, getalenteerd en vastbesloten’ en dit is te zien aan haar bijzonder veelzijdige oeuvre.
Je kunt tegenwoordig de krant niet openslaan, of je leest iets over wolven. Wolven die, na eeuwenlang verdwenen te zijn geweest, ineens weer overal opduiken. Wolven die zich in onze schaarse natuurgebieden vestigen, de moeflons in ons land al op hebben en zo nu en dan een schaap (of twee) verschalken. Wolven die wandelaars verrassen (aangenaam of onaangenaam) en natuurfotografen verleiden om buiten de gebaande paden te treden. Wolven die natuurbeschermers lyrisch maken en boeren tot wanhoop drijven. Wolven die voor verhitte discussies zorgen. Wolven die ons net zo nieuwsgierig bekijken als wij hen, soms agressief zijn en soms op hun gemak door een dorpsstraat slenteren. Net als wij.
Wolven zijn bijzonder interessante dieren, niet in het minst door hun mythische status als spreekwoordelijke slechterik. Is dat wel terecht? Misschien houden wolven ons wel een spiegel voor. Er doet zich namelijk een merkwaardig verschijnsel voor: bij vrijwel alles wat wordt geschreven over wolven – in de media, maar ook in de ecologische literatuur – kun je het woord ‘wolf’ in de tekst vervangen door ‘mens’, en je hebt nog steeds een rationeel, kloppend verhaal. De ironie van dit verschijnsel was ooit mijn inspiratie voor de ‘Selfie Wolf Calendar’.
‘Selfie Wolf Calendar’, editie van 20,
nog 5 exemplaren beschikbaar.
€ 75,= (ipv €85,=)
De opbrengst van deze verkoop gaat naar Artsen Zonder Grenzen.
Het kleine, pittoreske stadje Drolshagen in het Sauerland heeft zichzelf definitief op de kaart gezet. Op Pinksteren 2021 werd in de plaatselijke St. Clemens kerk een nieuw altaarstuk onthuld: een drieluik geschilderd door de gerenommeerde Duitse kunstenaar Thomas Jessen (1958).
(© Thomas Jessen, 2021)
Het parochiebestuur, de pastoor en de kunstenaar hadden wel enige discussie rond dit eigentijdse altaarstuk verwacht, maar de storm van nationale en zelfs internationale aandacht, het commentaar in kranten, op radio en tv, en de soms vernietigende kritiek op sociale media overtrof alle verwachtingen. Waarom? Kijk en lees mee…
Gabriele Münter (1877-1962). Zij stond samen met Wassily Kandinsky aan de wieg van de Duitse expressionistische kunstbeweging de Blaue Reiter, en speelde een belangrijke rol bij het tot stand komen van de eerste (tevens laatste) roemruchte Blaue Reiter almanak die in 1912 uitkwam. Münters werk werd, zoals dat gaat bij nieuwe kunststromingen, zowel geprezen als verguisd. Toch had ze succes met haar werk. Ze nam deel aan verschillende groepsexposities met haar expressionistische collega’s en had tijdens haar leven ook een aantal solo-tentoonstellingen, zowel in Duitsland als daarbuiten.
Gabriele Münter, Sneeuwlast (1943), Part. coll.
In De Fundatie in Zwolle is momenteel een overzichtstentoonstelling te zien van werk van de van oorsprong Russische Marianne von Werefkin (1860-1938), een andere kunstenares uit de kring van de Blaue Reiter. Voor mij is dit aanleiding om mijn oude liefde voor haar collega en vriendin Gabriele Münter (1877-1962) weer eens op te rakelen, mede omdat in de laatste jaren een paar interessante catalogi van Münters werk plus een uitstekende biografie (Gudrun Schury, Ich Weltkind, Berlijn 2012) zijn verschenen. In Museo Thyssen-Bornemisza in Madrid is vanaf november van dit jaar een grote overzichtstentoonstelling van Gabriele Münters werk te zien. Mag van mij ook nog wel een keer iets dichter bij huis.
“Een stad waarin iedereen zich thuis voelt, maak je samen”
(Michael Rakowitz, 2024)
De Amerikaanse kunstenaar Michael Rakowitz is van Arabisch-Joodse afkomst. Het lijkt een contradictio in terminis: een Joodse Arabier. Rakowitz is één van velen, van wie de joodse familie haar thuisland – in Rakowitz’ geval Irak – in de afgelopen 80 jaar moest verlaten. Het betreft een exodus van pakweg een miljoen joden uit Arabische landen, die in de geschiedenis weinig aandacht kreeg, maar nu dankzij de oorlog in Israël weer volop in de belangstelling staat. Rakowitz (1973) is zich zeer bewust van zijn multiculturele wortels. Dit uit zich in zijn werk, dat niet zelden tot stand komt in samenwerking met allerlei lokale gemeenschappen. Momenteel is Rakowitz bezig met het project Be Longing, in Den Haag, een multicultureel evenement waarbij o.a. samen gekookt en gegeten wordt. Het gebruikte serviesgoed zal vervolgens verwerkt worden in verschillende kunstwerken en installaties.
Michael Rakowitz in zijn werkplaats (foto: Colleen Durkin, chicagomag.com)
Gerard ter Borch, Zittende jonge vrouw in het kostuum van een boerenmeisje (Gesina) (1650-60), Rijksmuseum, Amsterdam
Het Rijksmuseum Amsterdam heeft onlangs op de internationale kunst- en antiekbeurs Tefaf in Maastricht voor 3 miljoen euro een gesigneerd olieverfschilderij gekocht van de hand van Gesina ter Borch (1631-1690). Wie? Nee…niet Gerard ter Borch, haar halfbroer en één van de grote schilders uit onze zeventiende eeuw, maar Gesina. Zij trad als vrouw weinig naar buiten met haar werk en werd mede daardoor lang ‘vergeten’ in de kunstgeschiedenis. Inmiddels staat haar eigen werk terecht wat meer in de schijnwerpers. Volgens directeur Taco Dibbits vormt de aankoop van het schilderij ‘de kroon op de artistieke nalatenschap’ van Gesina ter Borch. Dat is goed nieuws….want in 2001, dus nog niet zo héél lang geleden, wordt in een glossy catalogus van 17e-eeuwse kunst uit datzelfde Rijksmuseum, Gesina ter Borch alleen genoemd als zuster van Gerard ter Borch, voor wie zij wel eens model zat. In 2023 was er de prachtige tentoonstelling Vrouwen op papier in het Rijksmuseum, waarin Gesina een bescheiden rol speelde. Bij de informatiebalie van het Rijks wist men helaas niet te vertellen wáár in het museum die tentoonstelling te vinden was – die bleek uiteindelijk in vijf verschillende kabinetjes op drie verdiepingen te hangen. Men had een goede wandelconditie en GPS nodig om die te vinden.
Jakob Nieweg (1877-1955), Winter. Part. coll.
Sneeuw…. ik word daar heel erg blij van. De hele wereld wordt er mooier en stiller van. Alles, mooi of lelijk, wordt bedekt met een zachte, maagdelijk witte laag, en als de zon dan ook nog schijnt, is het helemaal perfect. Ook als het onder een grijze lucht sneeuwt en schemerig en koud is, ga ik toch graag naar buiten, onder het motto ‘slecht weer bestaat niet, slechte kleding wel’. Op het moment dat ik dit blog schrijf, sneeuwt het hier met grote, dikke vlokken en er blijft zowaar een laagje liggen. Die dag is goed. Op het moment dat je dit leest, is het waarschijnlijk alweer minstens 10 graden boven nul.
Door de eeuwen heen werden veel kunstschilders ook gelukkig van sneeuw, of zagen het witte winterlandschap in ieder geval als een dankbare inspiratiebron.
HAAR HAAR (2)
Poster van de tentoonstelling ‘Des Cheveux et des Poils’ (april t/m september 2023), Musée des Arts Décoratifs, Parijs
Haar staat in de belangstelling. Het Wereldmuseum in Rotterdam had afgelopen najaar en winter de tentoonstelling Hair Power: over de uitdrukkingskracht van haar, over hoe haar allerlei boodschappen en betekenissen kan overbrengen, of kan laten zien welke schoonheidsidealen we omarmen. En in Parijs was afgelopen zomer in het Musée des Arts Décoratifs de tentoonstelling ‘Des Cheveux et des Poils’ over haar, én, vrij ongebruikelijk, lichaamshaar. Jammer dat Parijs niet naast de deur ligt.
Het vorige blog ging over het al millennia oude vrouwelijke schoonheidsideaal: fraai hoofdhaar, en vooral geen lichaamshaar. Maar waar gladheid de norm is, bestaan natuurlijk ook uitzonderingen. Wat bijvoorbeeld te denken van heiligen met een vacht? De vrouw met de baard? Erotische naakten mét lichaamshaar? Unibrow? ‘Beasty Girls’? Julia Roberts die ongewild een nieuwe trend lanceerde? Een harig vervolg…
Dit blog is een verzoeknummer van een trouwe lezeres, die zich afvroeg waarom vrouwen op oude schilderijen vrijwel altijd worden afgebeeld als gladde, bleke wezens met weliswaar fraaie hoofdharen, maar zonder enige lichaamsbeharing en zelfs met geschoren wenkbrauwen en hoge, geëpileerde voorhoofden. Een interessante vraag. Het blijkt een uitdagend onderzoeksterrein, waar een breed scala aan onderwerpen elkaar overlapt: (lichaams)haar, haardracht, schoonheidsidealen en ideologische beelden van hoe ‘vrouwelijkheid’ wordt opgevat, en hoe dit alles vormgegeven wordt in de loop der tijden.
Hans Memling, Vanitas (1485), Musée des Beaux-Arts de Strasbourg
Er is overigens niets nieuws onder de zon: ook in onze eigen tijd wordt voornamelijk over vrouwelijk lichaamshaar gesproken in een context van ontharingsmiddeltjes en ladyshaves. Vrouwelijk lichaamshaar is taboe. Een enigszins pikant blog over haar haar.