Artemisia. Heldinnen en moordwijven

Het Rijksmuseum Twenthe, in Enschede, heeft beslist een primeur in huis gehaald met ongeveer vijftien werken van Artemisia Gentileschi (1593-ca.1654). Het is namelijk de eerste keer dat in Nederland zoveel werken van Artemisia bij elkaar te zien zijn. Er zijn een aantal fraaie topstukken te zien, zoals de indrukwekkende Jael en Sisera (1620) en Susanna en de ouderlingen (1622) – gebaseerd op twee tamelijk onverkwikkelijke Bijbelse drama’s –  en een ontroerende Madonna met Kind (ca. 1610). Maar er is meer. Artemisia wordt niet voor niets beschouwd als een van de grootste kunstenaars van de barok.

Lees verder

Artemisia


Artemisia Gentileschi, Judith en haar dienstmaagd (ca. 1618), Palazzo Pitti, Florence

Ondanks de beperkingen die Artemisia Gentileschi (1593 – ca. 1654) ervaren moet hebben als vrouwelijke, professionele kunstenaar in de mannenwereld van de zeventiende eeuw, verwezenlijkt zij een bewonderenswaardige carrière. Artemisia verwerft gedurende haar meer dan veertig jaar lange loopbaan opdrachten van gerenommeerde verzamelaars en hooggeplaatste kerkelijke en wereldlijke heersers van een keur aan Europese hoven. Haar werk brengt de waardigheid van sterke vrouwen uit Bijbelverhalen en mythologie voor het voetlicht, een waardigheid die hen lang werd misgund door vrouwonvriendelijke tradities. Haar werk schokt, verbaast, ontroert en verrast, het is een lust voor het oog, het prikkelt de verbeelding en zet aan tot nadenken. Artemisia’s werk doet de fictie teniet dat vrouwelijke kunstenaars niet in staat zouden zijn te concurreren met hun mannelijke collega’s. Artemisia, navolger van Caravaggio, wordt tegenwoordig beschouwd als één van de allergrootsten van de Italiaanse barok. Artemisia en haar werk zijn in de afgelopen honderd jaar, na haar ‘herontdekking’, echter ook voor veel karretjes gespannen, waaronder dat van de feministen. Terecht of niet?

Lees verder

Papier

Papier is een fascinerend materiaal. Wanneer je nog in de veronderstelling verkeert, dat papier iets is, waarop je boeken kunt drukken, tekeningen kunt maken, boodschappenlijstjes schrijven (of nog prozaïscher dingen mee kunt doen op het kleinste kamertje), maar niet veel meer, dan is het aan te raden een bezoek te brengen aan de Papier Biënnale. Deze vindt om het jaar plaats, afwisselend in Museum Rijswijk en in het Coda Museum Apeldoorn. Recent bezocht ik samen met mijn papier-minnende vrouwenkollektief de Deense Dames de Coda Paper Art 2021 tentoonstelling.

Lees verder

Frida en Diego


Nickolas Muray, Frida en Diego met hoed (1941)

Hoera! We mogen weer naar het museum! Ik heb onmiddellijk tickets besproken. De eerste tentoonstelling die ik sinds een jaar bezocht heb, is Frida Kahlo & Diego Rivera, A Love Revolution, in het Cobra Museum te Amstelveen. De titel verraad het al: het draait in deze tentoonstelling om de liefde van het kunstenaarsechtpaar Frida Kahlo (1907-1954) en Diego Rivera (1886-1957), maar ook om revolutie, zowel in de politiek als in de kunst.

Lees verder

Opnieuw: Andy Goldsworthy


Filmstill uit de documentaire Rivers and Tides (2001)

Wie had kunnen bedenken, dat mijn liefde voor en verbondenheid met het boerenland nog eens samen zou kunnen gaan met mijn passie voor kunst. Het is misschien een ongewone combinatie, maar niet uniek. Deze verbondenheid is ook aanwezig bij de Britse land art kunstenaar Andy Goldsworthy, aan wiens werk ook het vorige blog gewijd was. Goldsworthy’s belangstelling voor het Britse platteland kreeg in de periode 1996-2009 gestalte in het grootste sculpturale kunstproject ter wereld: het Sheepfold Project in Cumbria. Tijd voor een (voorlopig virtuele) reis naar Engeland.

Lees verder

Meer dan mooi: een andere kijk op het werk van Andy Goldsworthy


Andy Goldswortthy, Lijsterbesbladeren (Yorkshire Sculpture Park, 1987)

Het is lente, en er is weer hoop op andere, betere tijden. Een mooi moment om eens te kijken naar het werk van Andy Goldsworthy, een bekende en populaire Britse land art kunstenaar. Goldsworthy is bij het internationale publiek vooral bekend met zijn esthetische werken van blaadjes, takken, stenen, modder, sneeuw en ijs. Een lust voor het oog, deze werken, die hij maakt op zijn eenzame tochten in de natuur. Goldsworthy heeft hierdoor het imago van een ver van de ‘beschaafde’ wereld levende ‘natuur-goeroe’ met een hoog zen-gehalte. Terecht?

Lees verder

Een diepe voor

In veel kerken is een kruisweg te vinden met veertien staties, die het lijdensverhaal van Jezus illustreren. Het verhaal van deze kruisweg kan echter ook gezien worden als een metafoor voor de menselijke levensweg: een bij uitstek aardse kringloop van geboorte, bloei, dood en nieuwe lente. Een verhaal dat niet kerk-breed, maar universeel, mens-breed verteld kan worden. Uitgaande van dit gegeven, en in samenwerking met schrijver en dichter Steven van Campen, ontstond het boek Een diepe voor in de aarde. Weg van mensen: veertien kruiswegstaties in woord en beeld. Dit boek kwam in 2008 uit bij Uitgeverij Skandalon, en sindsdien worden de veertien staties op uiteenlopende locaties in het hele land geëxposeerd. Dit jaar is dat vanwege de Covid19-restricties echter niet mogelijk. In plaats daarvan heb ik een meditatieve impressie van Een diepe voor in de aarde gemaakt, in de vorm van een korte film.

Lees verder

De stilte van Hammershøi

De strenge lockdown duurt voort, het is hartje winter en we zitten nog steeds het grootste deel van de tijd binnen. Het vorige blog over de Franse intimisten Édouard Vuillard en Pierre Bonnard, met hun over-gedecoreerde interieurs, riep nogal wat reacties op als: mooi hoor, maar ik word wel een beetje simpel van al die drukte op het doek. Daarom stel ik u nu graag voor aan een schilder uit het nuchtere, sobere noorden: Vilhelm Hammershøi, een Deense tijdgenoot van Vuillard en Bonnard. Zijn werk blijkt bovendien een verrassende dialoog aan te gaan met de fascinerende camera obscura werken van de hedendaagse Finse fotografe Marja Pirilä.

   
Vilhelm Hammershøi, Witte deuren, Strandgade 30 (1899), part. coll.
Marja Pirilä, Milavida #21 (2013)

Lees verder

Nog minder uit, nog meer thuis

Het duurt altijd langer dan je denkt, ook als je denkt, het zal wel langer duren dan ik denk, dan duurt het toch nog langer dan je denkt… citeerde Hugo de Jonge onlangs zeer toepasselijk uit Judith Herzbergs werk. Een verlengde lockdown, aangescherpte maatregelen, én een avondklok. De pandemie is nog lang niet voorbij, en we zullen de binnenkant van ons huis weer goed kunnen bestuderen, misschien tot vervelens toe – tenzij je er natuurlijk van houdt om thuis te zijn en binnen te zitten.


Edouard Vuillard, Misia in een chaise longue (1900), The Israel Museum, Jerusalem

Er waren in de kunstgeschiedenis overigens regelmatig perioden dat, om diverse redenen, kunstenaars hun toevlucht zochten tot de veilige, beschutte intimiteit van het thuis. In dit blog handelt het niet om een Britse, maar een Franse variant, met een rijke stoffering, een mystieke sfeer, en vrouwen als behang. Maak kennis met de Nabis en het intimisme.

Lees verder

Engelen

ENGELEN

Nederland zit op slot, en zelfs de december-feestdagen zijn getekend door het coronavirus. Het is niet anders. In klein gezelschap kan het trouwens óók (of zelfs juist) goed toeven zijn. Bovendien zijn we niet afhankelijk van die paar dagen in het jaar om het goed te hebben. Dat kan in principe elke dag. Niettemin zijn het voor veel mensen momenteel moeilijke, donkere dagen. Hoog tijd voor een paar engelen.

Lees verder