‘Wie tooide u met frisscher Bloemen, Dan die, daer Rachel op kan roemen’?

O, Ed’le Schilderkunst! wie zag
Uw luisterrijken glans, voor dezen,
Tot zulk een’ top van eer gerezen?
Wie zette u in een’ schooner dag?
Wie tooide u met frisscher Bloemen,
Dan die, daer Rachel op kan roemen?

          Sara Maria van der Wilp (1716-1803)

Rachel Ruysch, Bloemstilleven (1716), National Gallery, Londen

Dit bloemrijke lofdicht van Sara van der Wilp is een van de vele waarmee Johan van Gool (1685-1763) in 1750 zijn biografie van bloemschilder Rachel Ruysch (1664-1750) opsiert. Van Gool is zeer lovend over Rachel, maar vindt haar prestaties wel ‘des te verwonderlyker en roemwaerdiger’ omdat zij een vrouw is, en dus ondergeschikt aan de man, zowel ‘in vermogens der ziele, als in krachte des lichaems.’  Rachels internationale carrière is niet alleen verwonderlijk, maar ook uitzonderlijk in een tijd van zeer aanwezige vooroordelen ten aanzien van de vrouwelijke natuur. De Vlaamse kunstenaarsbiograaf Cornelis de Bie (1627-1711) schrijft overigens dat het toe te juichen is, dat vrouwen zich met schilderkunst bezig houden, want dat houdt haar maar van de straat en weg van het spiegelglas, en bespaart de mensheid bovendien een hoop ‘clapperny’ (geroddel).

Lees verder

De bloemetjes buiten (en binnen)

Rachel Ruysch, Bloemstilleven (1716), detail, part. coll.

Vorig jaar meldde het Rijksmuseum het volgende: “Voor het eerst in de geschiedenis toont het Rijksmuseum werk van vrouwelijke kunstenaars in de Eregalerij. Schilderijen van Judith Leyster, Gesina ter Borch, en Rachel Ruysch zijn binnenkort permanent te zien te midden van hun 17de-eeuwse collega’s Frans Hals, Johannes Vermeer en Rembrandt. Het museum wil hiermee het onderbelichte aandeel van vrouwen in de Nederlandse cultuurgeschiedenis meer aandacht geven”.

Natuurlijk is het in deze tijd van politieke correctheid te verwachten dat vrouwelijke kunstenaars (eindelijk) meer in zicht komen. Dat het echter zó lang heeft moeten duren voor op de Eregalerij werk van vrouwelijke topkunstenaars is te zien, is wel opmerkelijk, zeker wanneer je bedenkt dat we al drie feministische golven achter de rug hebben (momenteel, naar het schijnt, zitten we in de vierde). Geen wonder, dat wanneer je bovenstaande namen van vrouwelijke kunstenaars noemt, veel mensen reageren met: “Wie?”

Ondertussen lijkt het al zomer, compleet met warmte, droogte, zware onweersbuien en een natuur die aan alle kanten uit zijn voegen barst. In het Mauritshuis is het momenteel zelfs lente en zomer tegelijk. Ik bezocht de tentoonstelling ‘In Volle Bloei’, waarin een prachtige verzameling voornamelijk zeventiende-eeuwse bloemstillevens gepresenteerd wordt. Liefhebbers van alles wat groeit en bloeit kunnen hun hart ophalen aan de met fenomenale virtuositeit geschilderde bloemen en planten. De detaillering van deze werken is ongelooflijk. Je blijft ernaar kijken en je kunt de kamperfoelie bijna ruiken. De vreugde in al die bloemenweelde spat er vanaf. Het aandeel van vrouwelijke botanisten en kunstenaars in deze tentoonstelling is bovendien interessant.

Lees verder

Kinderen

Je kunt je met de beste wil van de wereld niet voorstellen dat iemand dit écht wil: verwoeste steden, miljoenen mensen op de vlucht, waaronder heel veel kinderen. Een bom, met daarop de tekst: ‘dit is voor kinderen’ op een overvol station met vluchtelingen. Een bebloede knuffel blijft achter op het perron. Het is niet om aan te zien.

De reformatorische kerken in onze gemeente besloten een paar welen geleden al om actie te ondernemen. In anderhalve week werd met man, vrouw en macht een kindertehuis uit de grond gestampt in het al jaren leegstaande politiebureau in Kesteren. Vervolgens haalde men aan de Poolse grens een compleet weeshuis op, met kinderen in de leeftijd van 0 tot 6 jaar, plus begeleiders en hun kinderen, afkomstig uit de omgeving van Marioepol.


Weeskinderen, in afwachting op de bus die hen naar Kesteren brengt

Inmiddels wordt in een ander leegstaand pand een tweede kindertehuis ingericht, en heeft Fred Teeven (voormalig staatssecretaris van Veiligheid en Justitie) zijn bus en chauffeursvaardigheden aangeboden om in de week vóór Pasen de volgende lichting kinderen en hun begeleiders op te halen. Maar wat heeft dit met kunst te maken? Niets. Behalve misschien, dat er niets nieuws onder de zon is.

Lees verder

Kunstverkoop voor Oekraïne

Het is met heel veel plezier dat ik jullie kan vertellen dat de kunst-verkoopactie voor Oekraïne een groot succes was. Dankzij alle gulle gevers is uiteindelijk het prachtige bedrag van €1180,= overgemaakt naar Giro 555. De actie sluit ik hiermee af. Wat natuurlijk niet wil betekenen, dat Giro 555 geen geld meer nodig heeft, of dat er hier geen kunst meer te koop is (maar nu weer voor normale bedragen)!

Iedereen, die met de actie heeft meegedaan: hartelijk bedankt!

Internationale Vrouwendag

Op 8 maart is het Internationale Vrouwendag. Wist je dat deze dag dit jaar haar 111ste verjaardag viert? De meningen over de oorsprong van dit revolutionaire initiatief lopen overigens uiteen. Was het met de staking van de textielarbeidsters in New York op 8 maart 1908, of kwam het pas echt van de grond met de grote vrouwenstaking in Sint Petersburg op 8 maart 1917? In ieder geval werd in 1911 de allereerste Internationale Vrouwendag gevierd, en in 1922 werd 8 maart definitief tot de dag uitgeroepen. De Internationale Vrouwendag had en heeft nog steeds verschillende missies op het gebied van gelijke behandeling, waardering en kansen voor vrouwen in gezondheidszorg, onderwijs, politiek, sport, werk, én in de kunsten.

Lees verder

Winter

Louis Apol, Bos bij winter (1875-76), olieverf op doek, ca. 80x112cm, Teylers Museum, Haarlem

Afgelopen maandag was het ‘blue monday’, de meest depressieve dag van het jaar, naar het schijnt. Dat lijkt mij kolder, hoewel de huidige lockdown een mens niet vrolijker maakt. Bovendien is het saai en grijs januariweer en verlangen we allemaal naar een beetje zon. Sneeuw zou ook fijn zijn: de hele wereld lijkt dan mooier en lichter te worden. Helaas is sneeuw in dit land dankzij de klimaatverandering een zeldzaamheid geworden. In de kunst valt er echter volop te genieten van winterse taferelen. Sommige schilders specialiseerden zich zelfs in dit genre, zoals bijvoorbeeld de Haagse kunstenaar Louis Apol (1850-1936). Apol vervaardigde vooral romantische, besneeuwde bosgezichten, maar zijn werk kreeg een uitzonderlijke wending toen hij meeging op expeditie naar Nova Zembla.

Lees verder

Het is beter een kaars aan te steken, dan over het duister te klagen

Teun Hocks, Untitled (2003), Part. coll.

We zitten weer in de donkerste dagen van het jaar. Letterlijk, maar ook figuurlijk. We dachten nog niet zo lang geleden de coronacrisis onder controle te hebben, en het ‘normale’ leven weer min of meer te kunnen opvatten, maar niets is minder waar. Het lijkt wel, alsof we terug bij af zijn. De media overspoelen ons met nieuwe, strenge maatregelen. Woorden als ‘boosterhaast’ en ‘prikspijt’ liggen voor in de mond. Het vieren van de feestdagen in de grote familie- of vriendenkring zit er voor de tweede keer op een rij niet in. Alles moet dus weer in het klein. Maar is dat zo erg? Het heeft wel wat, zo’n kleine, intieme kring rond wat kaarslicht. Er vinden vast meer mooie gesprekken plaats dan in een kamer die uitpuilt van de mensen. Een stukje rust in een doorgaans hectische maand.

Lees verder

Nogmaals: thee

Het was een aangename verrassing dat er zoveel reacties kwamen op mijn laatste blog over theepotten. Ik kreeg ook veel foto’s toegestuurd van geliefde theepotten uit verschillende huishoudens, waarvan sommigen al een respectabele leeftijd hadden. Heel veel dank daarvoor! De ode aan de theepot krijgt hier nog een klein vervolg. Ik was niet de enige die  geïntrigeerd was door die prachtige turquoise zeventiende-eeuwse Chinese theepot met een opening aan de onderkant. Hoe kan zoiets functioneren….? Het stimuleerde mij tot wat nader onderzoek….

Lees verder

Thee

Houdt u ook zo van een sterke, warme kop thee? Nou, ik wel. Mét melk graag. Ik had de afgelopen week ruim de tijd om daar eens over na te denken. Mijn wederhelft was namelijk positief getest op Covid, dus wij zaten samen thuis in quarantaine, zonder enige klachten. Al starend naar mijn mooie, dubbelwandige Bredemeijer theepot in retro-stijl, bedacht ik hoe leuk en gezellig, én praktisch, zo’n ouderwetse theepot eigenlijk is. En hoe weinig je die nog tegenkomt in cafés en in huishoudens. Had iedereen vroeger niet een theepot? Ik ging rondkijken in de online collectie van ons Amsterdamse Rijksmuseum, en jawel, ik vond daar tot mijn grote plezier een enorme verzameling historische theepotten. Van elegant tot sober, van strak tot barok, van praktisch tot volkomen bizar. Ik was verkocht. In dit nieuwe blog stel ik u graag voor aan een aantal fraaie exemplaren, niet alleen uit het Rijksmuseum, maar ook uit het Victoria & Albert Museum van onze theedrinkende buren aan de overkant.

Lees verder

Artemisia. Heldinnen en moordwijven

Het Rijksmuseum Twenthe, in Enschede, heeft beslist een primeur in huis gehaald met ongeveer vijftien werken van Artemisia Gentileschi (1593-ca.1654). Het is namelijk de eerste keer dat in Nederland zoveel werken van Artemisia bij elkaar te zien zijn. Er zijn een aantal fraaie topstukken te zien, zoals de indrukwekkende Jael en Sisera (1620) en Susanna en de ouderlingen (1622) – gebaseerd op twee tamelijk onverkwikkelijke Bijbelse drama’s –  en een ontroerende Madonna met Kind (ca. 1610). Maar er is meer. Artemisia wordt niet voor niets beschouwd als een van de grootste kunstenaars van de barok.

Lees verder